Ymweliad ag Aber a syrpréis ym mwyty Pen Dinas. A dwi'n siarad gydag acen Batagonaidd, gyda llaw.

Roedd 'na degawd wedi mynd heibio ers i fi ymweld ag Aberystwyth. Roeddwn i yng nghwmni fy nghor-ewyrth ar y pryd (a fu farw dwy flwyddyn wedyn, dwi'n trist i ddweud), a doeddwn i ddim yn cofio'r dre ar wahân i orsaf y Rheilffordd Dyffryn Rheidol.

Doeddwn i ddim yn ymwybodol o arwyddocad Aber y tro hwnnw chwaith. Llanc 16-oed di-Gymraeg, newydd symud i America oeddwn i. Doeddwn i ddim yn gyfarwydd â phwysigrwydd y brifysgol, neu'r Lyfrgell Genedlaethol Cymru, neu hanes yr ymgyrch iaith yno. Dim ond tre ddel lan môr oedd fy argraff gyntaf.

Rwyf wedi bod yn awyddus i ddychwelyd i'r dre, yn enwedig wedi i fi ddysgu'r Gymraeg ac ymddiddori mewn hanes a diwylliant fy ngwlad enedigol. Ac wrth gwrs, y Lyfrgell Genedlaethol yw'r lle gorau yn y byd i wneud gwaith ymchwil mewn materion Cymreig.

Roeddwn i'n lwcus i ffeindio rhywbeth sydd ddim ar gael yn yr UDA (neu yn Wisconsin, o leia), sef pamffled a gyhoeddwyd ym 1893 o dan y teitl "Crynodeb o hanes eglwysi Methodistiad Calfinaidd, Dosbarth Dodgeville" ffynhonell werthfawr ar gyfer ymchwilio hanes y Cymry Wisconsin.

Treuliais sawl awr yn y lyfrgell Dyddiau Mercher a Iau, ac fe ges i ginio ym mwyty Pen Dinas, lle ges i dipyn o syrpréis. Cydnabyddais i wyneb gyfarwydd o wylio S4C, Arwel Rocet Jones, ymhlith grwp o bobl yn siarad Cymraeg. Ond roedd 'na berson arall yn eistedd wrth y bwrdd, gyda gwallt hir a barf. Fe es lan i'r bar salad er mwyn cael golygfa well o'r dyn, ac i gael gywbod os mai pwy roeddwn i'n meddwl ydoedd. Sbectol, barf fawr, wyneb crwn. Neb llai na Dogfael ei hun ydoedd! Yn anffodus, doedd dim camera 'da fi ar y pryd. Fe'i adawais yn y car heb ddisgwyl achlysur fel hyn. Roedd tipyn o syndod, a doeddwn i ddim yn siwr beth i'w ddweud iddo, heblaw cyflwyniad anffurfiol a rhywbeth am bwrpas fy ymweliad a'r lyfrgell. Ond roedd neis cwrdd â fe. Nad oeddwn i'n siwr os y byddwn yn mynd i Aberystwyth neu beidio ar ddechrau yr wythnos, ond y tro nesaf, byddaf yn cynllunio'n well, er mwyn cael paned gyda Dogfael, os nad ydy rhy brysur gyda'i waith fel cynghorydd! (Llongyfarchiadau Dogfael, gyda llaw.)

Wedi i fi orffen yn y lyfrgell, es i lawr yn y dre i chwilio am "Siop y Pethe," lle arhosais am hanner awr ceisio penderfynu pa lyfr i'w brynu. Ac wrth gwrs, fe es i mewn siop swfenirs am funud i brynu anrheg fach i roi i'm modryb yn ôl yng Nghasnewydd. Siaradais Gymraeg yn y siop, a gofynodd y siopwraig i fi "o ble ydych chi'n dod?" Wedi i fi esbonio sut y dysgais i'r iaith yn America, fe ddwedodd hi fy mod yn siarad Cymraeg fel rhywun o'r Wladfa. "Mae tipyn o acen Batagonaidd 'da chi," fe ddwedodd. Diddorol iawn, on'd ydy?

Llambed, Ebrill 20-24

Wrth gyrraedd Llambed ar brynhawn Sadwrn, fe es yn gyntaf i lety "Haulfan," lle arhosais trwy'r wythnos yng nghwmni'r teulu Williams. Pobl garedig go iawn ydynt, a'u llety yn fach ond yn gyffyrddus. Roeddwn i'n dipyn ansicr am fy Nghymraeg yn y dechreu, ond trannoeth penderfynais i fod yn ddewr a dechrau siarad Cymraeg iddyn nhw. Un o brif amcanion y daith oedd cael y cyfle i ddefnyddio ac ymarfer y Gymraeg, ac wedi i fi ddygyfor'r glewder, ceisiais i fanteisio ar bob cyfle i'w wneud. Wrth gwrs, nid pawb sy'n Llambed yn siarad y Gymraeg, ond mewn cwpl o ddyddiau roeddwn i'n gyfarwydd â'r llefydd gorau i fod yn Gymro Cymraeg.

Cyn yr ymweliad hwn, buais yn Llambed dim ond un waith yn ôl yn 2003, gyrru trwy'r dre i fod yn onest. Ar y pryd hwnna, nad oeddwn i'n gwybod dim byd am y brifysgol ac nad oeddwn i'n gallu dychmygu y byddwn yn ôl fel myfyriwr mewn pum mlynedd.

Bore Llun, fe es draw i Goleg Dewi Sant i gwrdd â rhai o'm athrawon, ac eisteddais i lawr gyda Jane Cartwright, tiwtor modiwl "Y Mabinogi" i drafod yr astudiaethau. Ddydd Mawrth a Mercher, fe ges i'r cyfle i gwrdd â Christine Jones, pennaeth yr Adran Gymraeg, ac Owen Thomas, fy nghynghorydd academaidd.

Gyda'r hwyr, ffeindiais fy hun yn y llyfrgell, wrth ymchwilio ar gyfer traethodau'r fodiwl Sosioieithyddiaeth y Gymraeg; ar wahân i nos Fawrth, pan es am beint yn y "Black Lion."

Teimlais yn gartrefol yn Llambed, er gwaetha'r ffaith roeddwn i'n colli Jena a Rhiannon (gwariais bunnoedd ym mlwch ffôn i lawr y stryd o'r llety, pan nad oedd rhyw hen ddyn yno clebran am oriau). Mae'n wastad yn syndod i fi sut rwy'n ffitio i mewn i gymdeithas Cymru pob tro dwi'n dychwelyd.

Sut fath o dre ydy Llambed yn fy marn? Fel y dwedais yn y post blaenorol, mae rhai o'r myfyrwyr yn cwyno am ddiflastod yno. Ond mwynheuais pob munud mewn cymuned mor dawel sy'n cynnwys y gyfoes a'r traddodiadol. Pwy all beidio â hoffi tre llawn hipis, myfyrwir a phobl geidwadol oedrannus yn cydfodoli mewn heddwch? (Wel, mae'n edrych fel tref heddychlon.)

Roedd 'na sawl peth i f'atgoffa o Wisconsin, hefyd. Mae'r ffermwyr ifainc yn gwisgo capiau "baseball"; mae 'na siop gynnau yn y dre, ac mae 'na siop lle galli brynu tatw o Johnny Cash ar dy fraich.

Ond, trwy'r wythnos, gadawais i Lambed cwpl o ddyddiau, ac ymweld ag Aberystwyth a'r ardal wledig o gwmpas Llambed. Byddaf yn dweud mwy am hyn, ac am gwrdd â blogwr enwog arall, yn y post canlynol.

Pethau annisgwyl yng Nghaerllion a Chaerdydd, Ebrill 18-19

Ar ôl mynd i lawr i ddinas Casnewydd ac ymweld â fy mamgu yn ei chartre gofal ger Caerdydd, penderfynais i fynd lawr i Gaerllion, hen "Ddinas y Llengoedd." Rwyf wedi mynd yno sawl waith yn y gorffenol, a dwi'n hoffi'r dre fach a'r gweddillion Rhufeinig yno. Mae pawb yn gyfarwydd â'r cysylltiad rhwng Caerllion a thraddodiadau y Brenin Arthur; dwedir mai'r amffitheatr sydd wedi ysbrydoli syniad y "bwrdd crwn." Ac wrth gwrs, mae Caerllion yn derbyn digon o sylw yn y Mabinogion a gwaith Sieffre o Fynwy.

Magwyd fy mam ar y bryniau sy'n edrych i lawr at Gaerllion. Treuliais ddigon o amser yn fy mhlentyndod yn Llansilian (St. Julian's) lle roedd fy mamgu'n byw hyd at ddwy flwyddyn yn ôl. Daethpwyd o hyd at arian bath Rhufeinig yn y ardd gefn, yn ôl fy mam. Fe welais i ddigon o ffrwythau gwaith yr archeolegyddion yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yn y dre, ond nad oeddwn i'n disgwyl gweld llwy caru mwyaf y byd!

Bore Sadwrn, bant â fi i Sain Ffagan, atyniad arall dwi'n ei gofio o'm ieuenctid. Doedd 'da fi dim ond amser byr yno, ond fe ges i'r cyfle i ymweld ag Eglwys Sant Teilo sydd newydd wedi cael ei hadfer. Mae rhaid dweud bod gwaith adnewyddu'r eglwys yn ardderchog, ac mae lliwiau y murluniau oesoedd canol yn neidio o'r waliau. Ond prif reswm am fynd i Gaerdydd oedd cwrdd â Rhys Wynne yn nhafarn y Mochyn Du ym Mhontcanna. Fe dreulion ni ddwy awr yno, rhannu peint a phaned (roeddwn i'n gyrru, cofiwch) ac yn trafod pynciau diddorol fel cyflwr yr iaith Gymraeg yng Nghaerdydd a chymoedd y de, profiad y Cymry a ymfudai ledled y byd, a'n bywydau gwahanol yng Nghymru ac yn yr UDA. Mywnheuais awyrgylch Cymraeg y dafarn na fyddwn i wedi bod yn disgwyl i'w brofi ym mhrifddinas Cymru degawd yn ôl, a'r cyflwyniad "gastropub" o "bangyrs a mash" nad oeddwn i'n ei ddisgwyl ychwaith; tair selsigen yn sefyll fel tipi ar domen tatws! Diolch i Rhys am y gwahoddiad, a'r crynoddisg Dan y Cownter 2 hefyd. Rwyf wedi bod yn gwrando arno yn y car dros yr wythnos diwetha, ac yn credu bod Rhiannon wedi troi'n ffan o Radio Lux!

Casnewydd, Ebrill 17-18

Mae'n anodd i fi gredu bod wythnos wedi mynd heibio ers i fi ddychwelyd o'm taith yn ôl i'r famwlad. Prif amcan y daith oedd ymweld â Phrifysgol Cymru yn Llambed (neu Lanbed neu Lanbedr Pont Steffan, neu Lampy yn ôl myfyrwyr Saesneg eu hiaith*) er mwyn cwrdd a'm athrawon a mynd lan i Aberystwyth ar gyfer ymchwil am draethawd posib.

Ond wrth gwrs, fel Cymro, bu angen i fi ymweld a'r teulu hefyd, ac wedi i fi yrru llawr o Heathrow, arhosais am ddwy nos gyda'm modryb ac ewyrth a'm cefndryd ifainc ar gyrion Casnewydd. Fel arfer, fe ges i noson wych gyda nhw, cael swper, gwylio'r teledu a rhannu newyddion am Jena a Rhiannon. Yn anffodus, ni all Rhiannon deithio eto gyda'i phroblemau iechyd, ond mae'r gainc hon o'r teulu wedi ymweld â ni yn Wisconsin dwy flwyddyn yn ôl.

Bore Gwener, fe es lawr i'r dre i weld beth sydd wedi newid er y tro diwetha yr oeddwn i yno. I fod yn onest, mae canol dinas Casnewydd ddim wedi newid cymaint, ond fe ges i dipyn o sioc wrth weld Sgwâr John Frost, enghraifft ofnadwy o bensaerniaeth gyfoes y 60au, sydd nawr bron yn wag. Ond ar y llaw arall, mae 'na dipyn mwy o hyder yn y ddinas nawr, gyda cherfluniau i gofio'r siartwyr ac arwyddion o Gymreictod nad oedden nhw yno pan oeddwn i'n fachgen.

Fe es am dro i weld Eglwys Gadeiriol Sant Gwynllyw, lle na bues i erioed o'r blaen, ond lle briododd fy mamgu a'm tadcu. Roedd neis dianc rhag bwrlwm y dre am hanner awr, i weld sut y ddatblygodd yr eglwys o'r dyddiau cynnar hyd yr ugeinfed ganrif, ac er nad ydw i'n berson crefyddol, mwynheuais dawelwch a sancteiddrywdd y lle.

Ond pwy all fynd i Gasnewydd heb sylwi ar y bont cludo byd-enwog? Dyna roedd hi, yn estyn ei choesau dur dros yr Afon Wysg, nodwedd bythgofiadwy y ddinas. Byddaf yn trafod fy anturiaethau yng Nghaerdydd, Llambed ac Aber yn y pyst canlynol . . .

*Lampathy ydy sut y mae rhai o'r myfyrwyr yn disgrifio'r teimlad o ynysiad yno. Yn bersonol, dwi'n dwli ar y lle, ond efallai na bues i yno digon hir i gael y profiad Llambed go iawn.

Dathlu Dewi

Mae Gwyl Dewi eraill wedi dod, ac fel arfer, mae'n amser priodol i fi ddathlu'r Cymreictod ac adlewyrchu ar y berthynas rhwngddo'i a'm gwlad frodorol. Cymhleth go iawn yw fy hunaniaeth, ac weithiau wn i ddim pa wlad dwi'n perthyn iddi. Ganwyd fi yng Nghymru, magwyd yno ac ym Mryste, ac wedyn, symudais i'r UDA gyda'r rhieni. Cymro oedd fy nhad a fu farw, ond Sais yw fy llys-dad. Mae pasbort Prydeinig 'da fi. Dwi'n gwrando ar C2, newyddion y Bîb a Dewi Llwyd ar Fore Sul. Weithiau dwi'n darllen llyfrau Cymraeg i fy merch fechan. Ond rwyf wedi treulio bron hanner fy mywyd yn yr Unol Daleithiau. Americanesau yw fy ngwraig a'm plentyn.

Beth ydw i? Americanwr? Cymro? Eingl-Cymro? Americanwr Cymreig? Prydeiniwr? Hanner Sais? Neu jyst "posar" Cymreig gorlawn o hiraeth?

A dyma'r peth mwyaf eironig: Americanes o dras Gymreig yw fy ngwraig, a dwi'n byw mewn ardal lle mae olion o Gymreictod yn parhau, ond ar gerrig bedd, wrth gwrs. Dros y blynyddoedd, rwyf wedi teimlo llai a llai Prydeinig a llawer mwy Cymreig. Dwi'n ymddiddori yn hanes y Cymry a ymfudai i Wisconsin. Mae'r UDA wedi fy ngwneud mwy o Gymro ohonof.

Yma yn Wisconsin, dwi'n colli Cymru, ond wrth ddychwelyd i Gymru, teimlaf dipyn o hiraeth am fryniau prydferth Wisconsin.

Mae teimladau angerddol 'da fi am gefnogi'r iaith Gymraeg, er fy mod yn dod o gefndir di-Gymraeg, ond dwi'n byw 5,000 milltir i ffwrdd o Gymru. Ar y llaw arall, dwi'n gwybod gallwn i fod yn gyfrannwr meddyliol i gymdeithas Americanaidd fel dinesydd yr UDA. Ond, dwi wastad wedi teimlo'n dipyn anesmwyth gyda'r syniad o droi'n Americanwr yn swyddogol.

Weithiau, dwi'n breuddwydio am ddychwelyd i Gymru, ac rwyf wedi ei ystyried yn y gorffenol. Mae fy ngwraig yn agored i'r syniad o'i wneud yn y dyfodol, ond nad ydy'n arferol ar hyn o bryd.

Wel, mae bywyd yn dipyn o daith onid ydy? Wn i ddim ym mha gyfeiriad y byddaf yn troi yfory.

Dwi'n siwr nad ydw i'r unig berson ar y planed sy'n stryglo gyda chwestiynau fel hyn.

Pob dymuniad da i bawb ar Ddydd Gwyl Dewi, yng Nghymru, ac ar draws y byd.

Yr Eira Mawr

Dwi'n cydnabod y gall fod yn anniddorol i flogio am y tywydd, ond fe ddaeth eira mawr Ddydd Mercher, gyda mwy nag ugain modfedd o'r styff gwyn mewn sawl man yn Wisconsin. Roedd problemau enfawr ar y priffyrdd, gyda channoedd o gerbydau yn sownd dros nos. Bu rhaid i'r Gwarchodlu Cenedlaethol ddod allan i achub gyrrwyr. Arhosom ni adre; doedd dim pwynt mynd i'r gwaith a doedd neb yno beth bynnag! Ar ôl yr ystorm, fe geson ni gwpl o ddyddiau gwell, gyda sawl cawod byr o eira a thipyn o gyfle i'r plantos fwynhau'r Winter Wonderland wrth adeiladu dynion eira neu i eraill, fel y mae un o'n cymdogion yn gwneud, sgïo o gwmpas y pentre. Ac wrth gwrs, roedd rhai allan ar eu snowmobiles (beth ydy'r Gymraeg am hynny?) swnllyd. Ond neithiwr, fe syrthiodd y tymheredd yn isel iawn, gyda'r gwynt yn creu oeri o gwmpas -45 gradd Fahrenheit, (-42 Celsius). Mae'n dal yn beryglus o oer heddiw, gyda thymheredd o gwmpas -2 Fahrenheit (-18 Celsius). Bydd y tymheredd yn codi'n dipyn dros y dyddiau i ddod, ond fe ddaw mwy o eira hefyd, digon i dorri record.

Siwr o fod, y bydd rhai yn gweld hyn fel arwydd fod newid hinsawdd yn gelwydd, cynllwyn asgell-chwith a.y.y.b. Ond mae angen edrych ar y "llun mawr" wrth gwrs. Mae'r tywydd wedi mynd yn wallgo dros y blynyddoedd diwetha. Heb fod yn arbennigwr ar y pwnc, ac yn cydnabod cymhlethdod y tywydd a newid hinsawdd, mae'n werth cofio y gallai mwy o eira fod yn arwydd o gynhesu'r byd. Mae'n dipyn eira-onig on'd ydy? (Bwm-bwm!)

Ar bwnc hollol wahanol, fe ddaeth y newyddion heddiw fydd Barack Obama, "dyn yr eiliad" yng ngwleidyddiath Americanaidd, yn areithio ym Madison nos Fawrth. Heb os, bydd rhai o'm ffrindiau a chydweithwyr yn mynd i'w weld.

Mae'n 'flin 'da fi am swnio mor anobeithiol a negyddol yn y post blaenorol am wleidyddiaeth, ond roeddwn i'n teimlo, wel, yn besimistaidd am allu yr arlywydd nesaf (pwy bynnag fydd) i ddatrys y problemau enfawr sy'n wynebu'r UDA ar hyn o bryd (economi, rhyfel, gofal iechyd, amhoblogrywdd yr wlad yn y byd a.y.y.b). Dydw i ddim yn hoffi'r "busnes" o wleidyddiaeth yn yr wlad hon chwaith, yn enwedig yr hysbysebion negyddol a'r miliwnau o ddoleri sy'n cael eu gwario arnyn nhw. Mae'r holl broses yn mynd yn groes i draddodiadiadau gweriniaethol a democrataidd dwi'n eu hedmygu am yr wlad hon, ac yn pwyso ar fy nheimladau ynglyn â threulio fy mywyd yma a throi'n ddinesydd.

Wel, beth bynnag y problemau a gwahaniaethau gwleidyddol yma, gallwn ni i gyd gytuno ar un peth. Rydym wedi cael digon o oerni ac eira y gaeaf. Gobeithio fe ddaw'r gwanwyn yn fuan!

Y Ras Ceffylau

Dyma ni unwaith eto. Blwyddyn etholiad arlywyddol ydy 2008, ac y bydd y "ras" yn llenwi'r penawdau hyd diwedd yr haf, pan ddaw'r pleidiau at eu gilydd er mwyn dewis eu hymgeisyddion. Bydd Wisconsin yn mynd i'r poliau Chwefror yr 19ed.

Mae'r chwarae eisoes wedi troi'n chwerw rhwng ymgeisyddion y dwy blaid. Mae Clinton ac Obama yn gwneud sylwadau cas am eu gilydd ond yn ceisio edrych yn gwrtais ar yr un pryd; mae'r Gweriniaethwyr ar yddfau eu gilydd hefyd. Teimlaf yn flinedig, eisoes. "Newid" ydy gair yr wythnos, ond na fyddwn i'n dal fy anadl wrth aros am "newid" go iawn.

Pwy bynnag fydd yn ennill yr etholiad, bydd 'da fe (neu hi) ddigon o waith, gyda'r llanast yn Irac, ac economi mewn trafferth. Credaf y bydd rhaid i'r arlywydd nesa dalu sylw at yr amgylchedd hefyd, ond yn anffodus, dwi heb glywed awgrymiadau am y pwnc hwn, ar wahân i'r syniad eitha dwp o droi india-corn yn betrol. (Mae'n aneffeithiol o safbwynt torri carbon ac yn gwastraffu cnydau bwyd hanfodol. Ond dyma fi'n mynd i gyfeiriad hollol wahanol i'r post gwreiddiol. Sori.)

Fe ddylwn i fynd draw i Maes-e i weld beth y mae'r Cymry yn meddwl am yr holl peth.

Bydd 2008 yn flwyddyn hir go iawn, dwi'n ofni. Cawn weld.